Chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp, mang lại hiệu quả kinh tế là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước; do đó, trong nhiều năm qua xã Hàm Thuận Bắc luôn khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để nông dân thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng cạn trên đất lúa theo hình thức luân canh mang lại hiệu quả kinh tế. Bên cạnh, việc sản xuất tự phát, đầu ra sản phẩm ổn định, điệp khúc được mùa mất giá vẫn diễn ra, đang là bài toán khó cho nông dân. Điển hình, nông dân thôn Dân Hòa đang gặp khó cho là đầu ra sản phẩm cây sen lấy hạt được sản xuất trên đất lúa.

Vụ đông xuân 2025 – 2026, gia đình chị Trần Thị Nhung – thôn Dân Hòa xã Hàm Thuận Bắc chuyển đổi 1 ha ruộng lúa nước sang trồng sen lấy hạt. Cây sen từ khi xuống giống đến khi thu hoạch lứa đầu tiên khoảng 3 tháng; sau đó Sen cho thu hoạch liên tục cứ 3 ngày một lần; trung bình mỗi lần thu khỏang 20kg/sào sen đài, tùy theo trà sen tốt xấu. Tuy nhiên, đầu năm 2026 đến nay đầu ra sản phảm sen không ổn định, trừ chi phí người trồng không có lãi; chị Nhung chia sẻ, 1 ha sen của gia đình cho thu hoạch hơn 1 tháng nay, do kỹ thuật chăm sóc không tốt; sản phẩm đài sen không đảm chất lượng, năng suất thấp; giá bán chỉ dao động 4000 – 5000 đồng/kg; mỗi lần thu hoạch, chỉ được khoảng 1,9 triệu đồng/ha; trừ chi phí không có lãi.

Cây sen thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng xã Hàm Thuận Bắc. Tuy nhiên,  loại cây trồng này cũng dễ bị nhiễm các loài sâu bệnh hại, nếu không xử lí tốt sẽ ảnh hưởng lớn đến năng suất, sản lượng cây trồng, như:  Bệnh thán thư, bệnh thối thân, Bệnh thối củ, rễ do Nấm gây hại, nếu xử lí không đúng cách, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình phát triển, có thể dẫn đến chết cây. Sâu xanh, bọ trĩ thường xuất hiện và gây hại, nếu xử lí không tốt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất cũng như chất lượng sản phẩm. Chị Sen chia sẻ từ giữa năm 2025 trở về 2 năm trước, nghe nhiều nông dân trên địa bàn các thôn Liêm An, Suối Đá trên thuộc xã Hồng Sơn trồng sen đạt hiệu quả kinh tế khá cao. Sản phẩm hạt sen cả tươi, lẫn khô được thương lái thu mua với giá cao từ 20.000 đồng/kg đến 50.000 đồng/kg; qua hạch toán trồng 1 ha sen mang lại hiệu quả kinh tế gấp nhiều lần so với trồng lúa; từ đó nông dân truyền tai nhau, cùng nhau chuyển đổi trồng sen trên chân ruộng ngày càng nhiều. Hiện xã Hàm Thuận Bắc có khoảng 47 ha sen do nông dân trồng tự phát trên chân ruộng. Do trồng tự phát, nên khi sâu bệnh hại phát sinh, nông dân xử lý không đúng cách, dẫn đến sen phát triển không tốt, hiệu quả kinh tế thấp.

 Thiết nghĩ, để khắc phục những hạn chế trên, trong quá trình thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nông dân cần thay đổi phương thức sản xuất cũ, truyền thống. Thực tế nhiều năm qua, mô hình liên kết "4 nhà" : nhà nước - nhà doanh nghiệp - nhà khoa học và nhà nông đã phát huy hiệu quả đáng kể và đang được nhân rộng tại nhiều địa phương.  Điển hình, mô hình liên chuỗi giá trị sản xuất lúa, gạo trong vụ lúa Hè thu năm 2026, của HTX thanh long Phú Thịnh xã Hàm Thuận Bắc với các Công ty, như: Công ty TNHH Rồng Vàng TPHCM cung cấp phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, Công ty cổ phần nông nghiệp giống TW cung cấp lúa giống có chất lượng, HTX thu mua lúa gạo Nông Phú (tỉnh Đắc Nông cũ) thu mua toàn bộ sản phẩm lúa sau thu hoạch.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang gặp nhiều khó khăn, thách thức bởi chi phí đầu vào tăng cao, trong khi giá bán sản phẩm nông nghiệp đầu ra khó tăng tương xứng; vì vậy, liên kết "4 nhà" càng có ý nghĩa quan trọng, cần được xã Hàm Thuận Bắc quan tâm, củng cố chặt chẽ hơn nữa, tiếp tục giúp cho người nông dân nâng cao giá trị sản xuất nông sản, tăng thu nhập./.

Nguyễn Thường – Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hàm Thuận Bắc